ميلهاى عالىترى وجود دارد كه منشأش حقايق بالاتر از امور مادى است ، چرا كه غالب آنها با حسابهاى مادى و عقلانى يعنى با حسابهاى فكرى كه آدم روى منافع و حسابگرى بخواهد به وجود بياورد جور درنمىآيد . ما بيشتر به آن عالم بستگى داريم تا به اين عالم محسوس و معقول . اين يك قسمت از عبارت اوست . قسمت ديگر اين است ، مىگويد : « هر وضع و حالتى را كه « مذهبى » بناميم چيزى از وقار و سنگينى و وجد و لطف و محبت و ايثار همراه دارد . اگر خوشى به او روى دهد خنده‌هاى جلف و سبك از او ديده نمىشود و اگر غمى به او روى دهد ناله و ناسزا از او شنيده نمىشود . آنچه من در آزمايشهاى خود اصرار دارم وقار و سنگينى است . » يكى از خصائص حس دينى را به اصطلاح يك حالت سنگينى و وقار در انسان تشخيص مىدهد ، چون اين مرد روان‌شناس بوده است و در حدود سى سال روى همين حس مذهبى افراد مطالعه كرده ، روى افرادى كه به اصطلاح يك حالت تصوف و عرفان داشته‌اند ، روى مكاشفات اينها [ مطالعه كرده ] . كتاب شيرين و جالبى است ، حتما آن را بخوانيد . يك عبارت ديگر هم همين مرد دارد ، آن را هم برايتان نقل كنم ، مىگويد : « آيا احساسات الوهيت و وجدان خداوند در نزد بشر يك احساس واقعى و حقيقى است يا يك امر خيالى و وهمى ؟ » بعد اين طور مىگويد : « من به خوبى مىپذيرم كه سرچشمهء زندگى مذهبى دل است . » ساير سر چشمه‌هايى را كه ديگران مىگويند مذهب را چه و چه و چه تأمين كرده قبول ندارد ، ريشه‌اش از دل خود آدم سر چشمه مىگيرد . بعد مىگويد : « قبول هم دارم كه فرمولها و دستور العملهاى فلسفى و خداشناسى مانند مطالب ترجمه‌شده‌اى است كه اصل آن به زبان ديگرى باشد . » خيلى حرف عالى و جالبى است . مىگويد فلسفه و علوم يا علم كلام مذهب را به